In de jeugdzorg wordt al lange tijd gesproken over het thema geweld. Geweld dat jongeren, bedoeld of onbedoeld, moeten ondergaan terwijl zij zorg zouden moeten ontvangen. De documentaire ‘Alicia’ (2017) van Maasja Ooms brengt daarvan iets in beeld. Naar aanleiding van die film sprak staflid Marije van der Linde op een dialoogsessie van Jeugdzorg Nederland op 28 mei 2018 een column uit. In 2019 verscheen het eindrapport ‘Onvoldoende beschermd: Geweld in de Nederlandse jeugdzorg van 1945 tot heden’ van de Commissie De Winter. Naar aanleiding van dit rapport en de documentaire ‘Alicia’ schreven stafleden Judith Leest en Marije van der Linde op 22 juni 2019 in Dagblad Trouw het artikel ‘Erkennen van onmacht’.
In hun artikel schrijven Leest en Van der Linde: ‘Erkennen en verdragen van (on)macht is de sleutel naar minder geweld in de jeugdzorg. Het vraagt om echt dichtbij durven komen. Ook in dat deel van de relatie waar het moerassig is, waar je het zelf ook even niet meer weet, waar de tragiek bijna onverdraaglijk is of waar je keer op keer de weerstand en het conflict aan moet gaan – zonder iemand af te schrijven of op te geven’. In deze gedachtegang is er door Van der Linde, Leest en Petra Schaftenaar een Kennisdossier Relationeel begrenzen (1e druk 2021, 2e herziene druk 2022) en een Module Relationeel begrenzen ontwikkeld.
Aan het thema relationeel begrenzen besteedde het tijdschrift Waardenwerk het themadeel van nummer 81, met bijdragen van Van der Linde, Schaftenaar en Guus Timmerman en van Antoinette Bolscher, Richard Brons, Harry Kunneman, Chantal Sluijsmans (o.a. over ‘vreedzaam begrenzen’ van Jessica Benjamin), Richard Brons en Jaap Wijkstra: Waardenwerk: Tijdschrift voor Humanistiek, 2020, nr. 81.
In aflevering 18 (3 juni 2021) van Peters’ Podcast over jeugdzorg & onderwijs gaat toenmalig Tweedekamerlid René Peters met Marije van der Linde, naast staflid van Stichting Presentie ook gezinshuisouder, in gesprek over presentie, aandacht, toewijding en innovatie. Lees ook het interview ‘De kracht van presentie: van regels naar relaties’ met Annemarie van de Vall, op de website van Levvel Up, het kennisplatform van Levvel.
In het rapport van Commissie De Winter werd als een van de verklaringen voor geweld in de jeugdzorg aangegeven dat er in de sector een zwijgcultuur heerste. Een van de aanbevelingen was dan ook het onderwerp geweld bespreekbaar maken met de jongeren zelf. In 2019 en 2020 is daarmee geoefend in een aantal dialoogsessies. Op basis daarvan is een handreiking ontwikkeld: In dialoog: Een handreiking voor het organiseren en voeren van dialogen om geweld in de jeugdzorg bespreekbaar te maken (via deze link te downloaden van de website van Jeugdzorg Nederland).
In een participatief actieonderzoek in 2023-24 hebben Van der Linde en Schaftenaar de perspectieven van jongeren, (ervaringsdeskundige) professionals en leidinggevenden in een jeugdhulporganisatie opgehaald. Van dit onderzoek wordt verslag gedaan in het boekje Vuile handen maken: Over (kiemen van) geweld in de jeugdzorg en behulpzame handelingsperspectieven (1e druk 2024, 2e druk 2025). Uit de gesprekken met jongeren, professionals en leidinggevenden werden 6 verschijningsvormen van kiemen van geweld gedestilleerd:
- ruzie, conflicten en botsingen
- regels en het effect daarvan
- mislukt herstel
- de dagelijkse omgeving
- verlaten of losgelaten worden
- systemisch geweld.
Er worden ook enkele behulpzame handelingsperspectieven geboden. Het blijkt behulpzaam om in een team de positie van critical friend te installeren: iemand die meereist, de positie van binnen- en buitenstaander (fellow traveler) tegelijkertijd kan integreren én toebedeeld krijgt van de professionals (en de jongeren) en zo het team andere perspectieven kan aanreiken.
Ook relevant:
