Hoe we onderzoek doen
De onderzoekers van Stichting Presentie verrichten zowel conceptueel-theoretisch als (kwalitatief) empirisch onderzoek, meestal in wisselwerking met elkaar. We combineren verschillende onderzoeksmethoden, afhankelijk van de onderzoeksvraag en het beschikbare empirische materiaal. We hebben een voorliefde voor kwalitatieve vormen van onderzoek, zoals fenomenologisch onderzoek, discoursanalyse en spect-acting, waarin we inmiddels een bijzondere expertise hebben opgebouwd. De verschillende soorten kwalitatief onderzoek hebben betrekking op:
- grondslagenonderzoek en hoogwaardig kwalitatief-empirisch onderzoek
- verschillende domeinen van zorg en welzijn
- theorievorming (presentietheorie / zorgethiek, kwetsbaarheid, professionalisering en kwaliteit)
- maatschappelijke relevantie en bruikbaarheid, in het bijzonder met het oog op zorg en ondersteuning voor mensen in precaire situaties
- gevoeligheid voor de politiek-ethische aspecten van een onderzoeksveld of specifieke problematiek.
Om de presentietheorie en de presentiebenadering verder te ontwikkelen, doen we zowel onderzoek naar grondslagen van onderzoek (onder andere epistemologie en practice theory) als empirisch onderzoek in praktijken van zorg en welzijn, van zowel professionals als vrijwilligers. De laatste tien jaar heeft de ontwikkeling van de presentietheorie veel baat gehad bij de (internationale) verbinding met de zorgethiek.
We zoeken altijd aansluiting bij praktijken en bij verwante onderzoekers. Tegelijk streven we ernaar een eigen, aanvullend geluid te laten horen, zowel over theorie(vorming) en (zorg)ethiek als over de kwalitatieve (fenomenologische en discoursanalytische) onderzoeksmethodologie. Met ons onderzoek willen we bijdragen aan politiek-ethische, abductieve theorievorming over goede zorg, uitgaande van de alledaagse complexiteit van moderne zorgverlening. Daarnaast houden we ons, ook in het onderzoek, steeds meer bezig met organisatievraagstukken: presentie doet zich immers altijd 'ingebed' voor en is niet los verkrijgbaar.
Meer lezen? Timmerman, Guus, en Andries Baart (2022). Presentieonderzoek: Een kritische blik op innoverend onderzoeken vanuit relationeel zorg verlenen. In A. van Staveren en H. Susam (red.), Innoverend onderzoeken: Grondslagen en praktijkvoorbeelden. Marnix Academie.
Het onderzoekswerk is ingebed in:
- het praktijkwerk van Stichting Presentie;
- het internationale zorgethische onderzoeksnetwerk Critical Ethics of Care (CEC), met deelnemers van universiteiten, hogescholen en maatschappelijke organisaties en verbindingen naar Italië, Frankrijk, Oostenrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Tsjechië, België, Nederland, Noorwegen en andere landen. Met een eigen website en een verbinding met de boekenreeks 'Ethics of Care' van Peeters Publishers;
- het Zorgethisch Lab sTimul in Vlaanderen;
- North-West University in Zuid-Afrika, in het bijzonder het programma Caring Presence (met een YouTube-kanaal);
- The Oxford Institute of Population Ageing.
Inquiry
Naast onderzoek in de klassieke zin gebruiken we in het presentiewerk ook het woord inquiry. Inquiry duidt op een onderzoekende houding zonder dat je per se een onderzoeker bent. We gebruiken de term voor iedereen die in zijn of haar werk een onderzoekende houding heeft. Het gaat om de innerlijke aandrang om iets uit te pluizen en te begrijpen. Niet omdat er een onderzoeksrapport moet komen, maar omdat professioneel leren eerder bestaat uit open belangstelling dan uit het volgen van nieuwe regels. Inquiry is een vorm van leren die we zien als een belangrijk onderdeel van goede professionaliteit.
Inquiry draait om een onderzoekende houding, een vragende en vaak (na)speurende benadering, een gerichtheid op iets (je wilt iets uitzoeken, gaan snappen), een bepaalde grondigheid (je gaat systematisch te werk) en om belangwekkendheid (er staat wat op het spel). Het gaat niet per se om 'publiek onderzoek'; het kan ook persoonlijk onderzoek zijn. Het is een (diepgaande en open) vorm van onderzoek doen die voor ons tegelijk een vorm van leren is. Binnen onze praktijken hebben we verschillende manieren om dit type onderzoek met professionals te doen, bijvoorbeeld Case Based Learning.
