‘Narratief-relationeel verantwoorden’ is opgenomen in het Overzicht onderbouwde verhalende methoden voor werken aan kwaliteitsverbetering op de website van Waardigheid en Trots voor de toekomst. De door Stichting Presentie ontwikkelde kaartenset ‘Narratief-relationeel verantwoorden’ is hier te bestellen. Ze is breed inzetbaar in alle werkvelden in gezondheidszorg en sociaal werk. Een goede gespreksleider is noodzakelijk. Voor organisaties die met narratief-relationeel verantwoorden en de kaartenset aan de slag willen gaan, bieden we de module ‘Met verhalen inzicht geven in je werk’ aan, zowel in-company als via open inschrijving (zie hier).
In 2019 startte het meerjarig onderzoek Narratieve verantwoording. Onderzoeksvraag is hoe in de VVT-zorg narratief onderzoek kan bijdragen aan verantwoording. In de VVT-zorg (maar niet alleen daar) is men ervan doordrongen geraakt dat voor verantwoording, sturing en toezicht cijfers heel belangrijk zijn maar niet voldoende. Naast tellen moet er ook verteld worden. In de lijn van Van tellen naar vertellen, en terug (2010), van Andries Baart en Frank Willeme, en De ontdekking van kwaliteit (2018), van Andries Baart i.s.m. Jan den Bakker, wilde dit onderzoek nagaan hoe narratief onderzoek kan bijdragen aan het cultiveren van kwaliteitsbewustzijn, van werkvloer tot en met bestuur. Stichting Presentie deed dit onderzoek in samenwerking met de VVT-organisaties Evean, Icare, Espria en Zorgbalans.
In 2021-2024 hebben we een werkwijze ontwikkeld om verhalen op te halen, te verrijken en in een onderzoekend gesprek te bespreken ten behoeve van het realiseren, organiseren, verbeteren en verantwoorden van goede zorg. Het gaat om:
- Een narratieve werkwijze om inzicht te geven in de dagelijkse zorgpraktijk en de kwaliteit ervan van verpleeghuiszorg in een woonzorgcentrum of bij mensen thuis.
- De verhalen die worden verzameld, gaan over de zorgverlening van een team aan bewoners van een woonzorgcentrum of cliënten van een wijkteam. In deze verhalen komen ook de ervaringen van de zorgontvangers aan de orde.
- Over de verhalen die worden verzameld, worden onderzoekende gesprekken gevoerd met het oog op leren, verbeteren, kwaliteitsdoorlichting en verantwoording. We zijn bezig een manier te ontwikkelen om de kwaliteitsontwikkeling door de tijd heen te kunnen volgen.
- De werkwijze bevat een proces om verhalen te gebruiken voor kwaliteitsverbetering door ze in een onderzoekend gesprek te bespreken met verschillende relevante gesprekspartners.
Een tussentijdse rapportage van dit onderzoeks-, ontwikkel- en leertraject is begin 2024 gepubliceerd en hier te downloaden: Narratief-relationeel verantwoorden. Inzicht geven met verhalen(2024). Het is ook mogelijk een hard copy te bestellen in de webshop.
In ZORGVISIE verscheen op 23 april 2024 een interview met Jan den Bakker en Guus Timmerman over narratief-relationeel verantwoorden: Ouderenzorg experimenteert al met verantwoording via verhalen.
In de huidige fase van het traject ontwikkelen we de werkwijze verder opdat ze voor teams zelf doenlijk wordt, het leren bevordert, voldoende gewicht in de schaal legt, en als terugkerend proces voldoende geloofwaardig, vertrouwenwekkend en representatief wordt voor externe gesprekspartners. Voor het ophalen, verrijken en bespreken van verhalen door teams hebben we een kaartenset ontwikkeld. De eerste versie ervan is gepresenteerd op het Presentiefestival op 24 september 2024 en uitgeprobeerd bij Evean, Icare en Zorgbalans. In mei 2025 is de kaartenset op basis van de opgedane ervaring herzien. De kleuren geel, rood, blauw en oranje verwijzen naar de vier ingangen in het Zorgethisch model voor kwaliteitsontdekking: zorgontvanger, professional, organisatie, maatschappelijke omgeving.
In Waardenwerk van december 2024 schreven Elizabeth van Dis en Guus Timmerman het artikel ‘Waardenwerk’ met cijfers en verhalen in narratief-relationeel verantwoorden.
2025: Bij Zorgbalans hebben teammanager Eline Goossens en locatieverpleegkundige Minke Jaspers een welzijnsteam ondersteund (met gebruik van de kaartenset) bij het ophalen, verrijken en in gesprek brengen van verhalen. Ze vertellen erover in een filmpje dat is gemaakt voor het Kwaliteitsbeeld 2024 van Zorgbalans.
De kaartenset is in november 2025, op basis van de ervaringen die ermee zijn opgedaan, definitief gemaakt. Ze is hier te bestellen. Er zit een uitgebreide gesprekshandleiding bij. Als er aanleiding is die te wijzigen, te verduidelijken of aan te vullen dan doen we dat hier: Uitgebreide handleiding kaartenset – actuele versie. Voor organisaties die met narratief-relationeel verantwoorden en de kaartenset aan de slag willen gaan, bieden we de module ‘Met verhalen inzicht geven in je werk’ aan, die zowel in-company kan worden gedaan als via open inschrijving wordt aangeboden(zie hier).
Meer lezen?
– Andries Baart, “Kwaliteitskader”, in: Iemand voor iemand – Handboek presentie (pp. 274-289), Amsterdam: Boom, 2025.
– Andries Baart (i.s.m. Jan den Bakker), De ontdekking van kwaliteit: Theorie en praktijk van relationeel zorg geven, Amsterdam: SWP, 2018.
– Andries Baart en Frank Willeme, Van tellen en vertellen, en terug, Den Haag: Lemma, 2010.
– Jan den Bakker (red.), Goede zorg is beweging, goede zorg vraagt beweging: Realiseren, organiseren en verantwoorden van goede zorg bij De Hagert, Utrecht: Stichting Presentie en Trimbos instituut, 2018.
– Elizabeth van Dis en Guus Timmerman, ‘Waardenwerk’ met cijfers en verhalen in narratief-relationeel verantwoorden, in: Waardenwerk 25 (2024) (98-99), 37-47. https://doi.org/10.36254/WW.2024.98-99.03
– Guus Timmerman, Elizabeth van Dis, Jan den Bakker en Yvon van Noort, Narratief-relationeel verantwoorden: Inzicht geven met verhalen. Tussentijdse rapportage van een onderzoeks-, ontwikkel- en leertraject van Stichting Presentie, samen met Evean, Icare, Espria en Zorgbalans, Utrecht: Stichting Presentie, 2024. Te downloaden via: https://www.presentie.nl/kennisbank/narratief-relationeel-verantwoorden-inzicht-geven-met-verhalen/
– Guus Timmerman, Jan den Bakker, Elizabeth van Dis en Yvon van Noort, Narratief inzicht geven in je werk: Eindrapport van het onderzoeks-, leer- en ontwikkeltraject ‘Narratief-relationeel verantwoorden’ van Stichting Presentie, samen met Evean, Icare, Espria en Zorgbalans, Utrecht: Stichting Presentie, 2025.
