Nieuwsflits

Onderzoek

Presentie is op de kaart gezet door Andries Baart met zijn Een theorie van presentie in 2001. Sindsdien zijn deze theorie en het in praktijk brengen van presentie in tientallen artikelen, boeken, veldonderzoeken en cursussen verder uitgewerkt, onderzocht en overgedragen. Op de website zijn de publicaties te vinden die uit al dit onderzoekswerk voortkomen.

Een paar kenmerken van ons onderzoek:

  • Dicht op en in de praktijk.
  • Aanhakend bij ‘burning issues’ in de praktijk of samenleving, d.w.z. professionele, maatschappelijk of ook politieke kwestie waarmee professionals en/of organisaties worstelen.
  • Lerend vanuit concrete casuïstiek en ‘gevalsbeschrijvingen’: liever weinig cases maar diepgaand op begrip gebracht, dan veel (kwantitatieve) data die ons weinig specifiek inzicht bieden. Overigens is een combinatie van kwalitatief onderzoek en kwantitatieve data zeer goed denkbaar.
  • Meervoudige perspectieven: iedereen is in het geding: client/patiënt, professional, familie/mantelzorger, bestuurder, verzekeraar.
  • Steeds in samenspraak: onderzoek dient bij te dragen aan de bevordering van de praktijk en kan slechts vruchtbaar tot ontwikkeling komen in samenspraak en wisselwerking met die praktijk.

Stichting Presentie is bovendien de vestigende instantie van de Leerstoel Presentie en Zorg. Momenteel is de leerstoel niet gevestigd aan een universiteit. Om de inbedding van presentie in het onderwijs aan toekomstig beroepsbeoefenaren beter te veranderen, wordt ook verkend of we in het Middelbaar en Hoger Beroeps Onderwijs een lectoraat (hbo) en een practoraat (mbo) kunnen vestigen.

Onderzoeksaanbod aan organisaties
Graag denken we mee met organisaties die interesse hebben in enige vorm van onderzoek doen of het ophalen op begrip brengen en verder ontwikkelen van praktijkkennis. Naast wetenschappelijk onderzoek, hebben we tal van andere mogelijkheden om met een onderzoeksbril naar een praktijk te kijken. Te denken valt aan (narratief) onderzoek naar opbrengsten van relationeel werken. Of praktijkgericht actie-onderzoek waarbij we, met professionals als co-onderzoekers, taal geven aan goede zorg op de werkvloer. Eerder deden we ook onderzoek door best practices in vignetten (kleine, voorbeeldige verhaaltjes) vorm te geven. Of door intensief te beschrijven hoe lerende wijkteams in de praktijk functioneren en wat dat vraagt en opbrengt. Onderzoek kan, kortom, de vorm krijgen van klassiek academisch onderzoek. Maar onderzoek kan ook ingezet worden om praktijkkennis op noemer te brengen in een vorm die goed aansluit bij de uitvoerende professionals. Er zijn vele varianten en vormen mogelijk.

Wilt u informatie over wat wij voor u kunnen doen op het gebied van onderzoek? Neem contact op met onze officemanager ( Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft JavaScript nodig om het te kunnen zien. ) en zij verwijst u door naar een van onze onderzoekers.

Bronnen
De belangrijkste theoretische bronnen die we in ons onderzoekswerk gebruiken komen uit de (brede) presentietheorie en de (inter)nationale literatuur over zorgethiek en ethics of care. Methodologisch putten we vooral uit de fenomenologie en practice theory. We bouwen elke dag verder aan empirisch gefundeerde kennis. Geïnspireerd en gevoed door de zorgpraktijken waar we actief zijn.

Academische en maatschappelijke partners
In ons onderzoek werken (of werkten) we samen met onderzoekers en maatschappelijke (zorg)instellingen:

  • Zorgbalans (onderzoek naar dementie; onderzoek naar narratieve verantwoording)
  • Actiz (onderzoek naar anders denken over kwaliteit)
  • VPH (Vereniging voor Praktijkhoudende Huisartsen) (onderzoek naar de huisarts aan het sterfbed van de eigen patiënt)
  • ZZG Zorggroep / De Hagert (onderzoek naar relationele zorg in de praktijk)
  • Evean (onderzoek naar narratieve verantwoording)
  • Icare (onderzoek naar narratieve verantwoording)
  • Esdégé-Reigersdaal (onderzoek naar professionaliteit in de VG, mensen met zeer moeilijk verstaanbaar gedrag)
  • Buurtpastoraat Utrecht (onder andere: Kwetsbaar maar niet alleen kwetsbaar)
  • Welzijnsorganisatie Utrecht (voorheen: Mekaar) (onderzoek naar leerprocessen in de wijk)
  • Huis voor de Zorg (onderzoek naar vrijwilligers en ervaringsdeskundigen)
  • Bijzonder Jeugdwerk Brabant (onderzoek gecombineerd met documentaire)

(Wetenschappelijk) onderzoek heeft een kritische context en bedding nodig. Daarom participeert de stichting in het onderzoeksnetwerk Critical Ethics of Care, een verband van onderzoekers in de (politieke) zorgethiek.

Wetenschappelijk onderzoek
De onderzoeksafdeling van Stichting Presentie verricht zowel conceptueel als empirisch onderzoek, meestal in wisselwerking met elkaar. We combineren verschillende onderzoeksmethoden, al naar gelang van de onderzoeksvraag en het beschikbare empirisch materiaal. Binnen de presentie hebben we een voorliefde voor kwalitatieve vormen van onderzoek, waar we intussen een bijzondere expertise in opbouwden. De verschillende soorten kwalitatief onderzoek hebben betrekking op:

  • grondslagenonderzoek en hoogwaardig kwalitatief-empirisch onderzoek. Met name vormen van abductief theorievormend onderzoek, fenomenologisch onderzoek en onderzoek op basis van practice theory.
  • verschillende domeinen van zorg en welzijn
  • gericht op theorievorming (presentietheorie / zorgethiek, kwetsbaarheid, professionalisering
    en kwaliteit),
  • maatschappelijke relevantie en bruikbaarheid (in het bijzonder met het oog op kwetsbare groepen)
  • gevoeligheid voor de politiek-ethische aspecten van een onderzoeksveld of specifieke problematiek.

Om de presentietheorie en de presentiebenadering verder door te ontwikkelen, doen we zowel onderzoek op epistemologisch niveau en grondslagen(onderzoek), als empirisch onderzoek in praktijken van zorg en welzijn, onder professionals en vrijwilligers. De laatste 10 jaar heeft de ontwikkeling van de presentietheorie veel baat gehad van de (internationale) verbinding met de zorgethiek (care ethics / éthique du care / Ethik der Achtsamkeit).

We zoeken altijd aansluiting bij praktijken en bij verwante onderzoekers. Tegelijk streven we ernaar een eigen, aanvullend geluid te laten horen, zowel met betrekking tot de theorie(vorming) en (zorg)ethiek, als met betrekking tot de (kwalitatieve, fenomenologische en discoursanalytische) onderzoeksmethodologie. In ons onderzoek willen we graag bijdragen aan politiek-ethische en inductieve theorievorming over goede zorg, uitgaande van de alledaagse complexiteit van moderne zorgverlening. Daarnaast zijn we ons, ook in het onderzoek, steeds meer gaan bezighouden met organisatievraagstukken: presentie doet zich immers steeds ‘ingebed’ voor en is niet los verkrijgbaar.

Het onderzoekswerk is ingebed in:

  • het praktijkwerk van Stichting Presentie
  • Internationaal zorgethische onderzoeksnetwerk (met deelnemers werkzaam aan universiteiten, hogescholen en maatschappelijke organisaties), getiteld Critical Ethics of Care (CEC), met verbindingen naar Italië, Frankrijk, Oostenrijk, Duitsland, Verenigd Koninkrijk, Tsjechië, België, Nederland, Noorwegen etc., met een eigen website (https://ethicsofcare.org) en verbinding met de boekenreeks ‘Ethics of Care’ van Peeters Publishers.
  • North-West University in Zuid-Afrika en in het bijzonder het programma ‘Caring Presence’ (https://caringpresence.co.za/wpchappsmobi/ en YouTube-kanaal: https://www.youtube.com/channel/UCvyiRSMmpeANaXcn_Umz-Vg).
  • The Oxford Institute of Population Ageing

Voorbeelden van (eerder) onderzoek
In 2020 startte het meerjarige onderzoek Narratieve verantwoording. Onderzoeksvraag is hoe in de VVT-zorg narratief onderzoek bij kan dragen aan verantwoording. In de VVT-zorg is men ervan doordrongen dat voor verantwoording en sturing cijfers heel belangrijk zijn maar niet voldoende. Naast tellen moet er ook verteld worden. In de lijn van ‘De ontdekking van kwaliteit’ (2018) van Andries Baart (i.s.m. Jan den Bakker) wil dit onderzoek nagaan hoe narratief onderzoek kan bijdragen aan het cultiveren van kwaliteitsbewustzijn, van de werkvloer tot aan de RvT. Stichting Presentie doet dit onderzoek in samenwerking met de volgende organisaties in de VVT-zorg: Evean, Icare en Zorgbalans.

In twee wijken van een grote gemeente mochten we twee jaar meelopen met een team van wijkprofessionals. We onderzochten met hen samen hoe professionaliteit-in-de-leefwereld vorm kan krijgen. Door de leerbijeenkomsten van dichtbij te volgen en op noemer te brengen, werkten we aan een nieuw begrip van wijkgerichte professionaliteit. Dit onderzoek mondde o.a. uit in de publicatie ‘Verstandig duikelen. De complexe praktijk van sociale professionals’ (2018).

Sinds 2017 loopt het onderzoek Dementie van binnenuit. In dit onderzoek staat centraal hoe het is om iemand te zijn met vergevorderde dementie en afhankelijk van zorg in een intramurale zorginstelling. Via een vorm van shadowing (spectacting) worden enkele mensen met vergevorderde dementie gevolgd. Aan de hand van de observaties die dat oplevert, aangevuld met twee kleine deelonderzoeken naar professionals en trainingsacteurs, wordt zo gezocht naar nieuwe taal en begrippen om de binnenperspectieven van mensen met vergevorderde dementie beter te begrijpen. Stichting Presentie doet dit onderzoek in opdracht van Zorgbalans. Naast een academische publicatie, brengt dit onderzoek o.a. ook een bundel met columns en didactisch materiaal voor professionals op.

In het project ‘De kracht van ontmoeting’ werd een groep vrijwilligers met ervaringskennis getraind om lotgenoten uit hun buurt of wijk te benaderen. De presentietheorie was de rode draad in de trainingen. Bovendien werd het project onderzoeksmatig gevolgd en vastgelegd. Dat leidde tot een bundel met verhalen, die als een vorm van narratieve verantwoording gold voor het gehele project. Zie de publicatie ‘Getuige zijn. De opbrengsten van De Kracht van Ontmoeting. Een rijke ervaring’ (2016).

Promotieonderzoeken die Andries Baart als hoogleraar presentie en zorg (mede) heeft begeleid (selectie):

  • Madeleine Timmermann, Relationele afstemming: Presentieverrijkte verpleeghuiszorg voor mensen met dementie. Utrecht: LEMMA, 2010.
  • Jean Pierre Wilken, Recovering care: A contribution to a theory and practice of good care. Amsterdam: SWP, 2010.
  • Sabrina Keinemans, Eervol jong moederschap: Een studie naar de leefwereld van adolescente moeders. Delft: Eburon, 2010.
  • Klaartje Klaver, Dynamics of attentiveness: In care practices at a dutch oncology ward. Tilburg, 2016.
  • Michael Kolen, De ongekende mogelijkheid van het alledaagse: Een kwalitatief-empirische, zorgethische studie naar morele betekenissen in de alledaagse omgang tussen jongeren met een licht verstandelijke beperking en zorgprofessionals. Utrecht, 2017.
  • Petra Schaftenaar, Contact gezocht: Relationeel werken en het alledaagse als werkzame principes in de klinische forensische zorg. Amsterdam: SWP, 2018.
  • Marij Bontemps-Hommen, Practical wisdom: The vital core of professionalism in medical practices. Afferden, 2020.

Lees meer / read more
Overzicht internationale, wetenschappelijke publicaties over de presentietheorie - Nederlandse versie >>

International academic publications about the Theory of Presence - English version >>